History

Kehidupan masyarakat Siam di utara Semenanjung telah wujud sebelum sempadan moden dibentuk.

Sebahagian wat lama menyimpan ingatan sejarah yang menjangkau beberapa ratus tahun. Di Kedah, tradisi tempatan mengaitkan Wat Lamdin dengan sejarah yang jauh lebih awal daripada abad ke-20, walaupun dokumen awal yang pernah dikaitkan dengannya tidak lagi tersedia untuk menetapkan satu tarikh penubuhan yang tepat.

Di Kelantan pula, sebuah ubosot lama di Wat Machimmaram, Tumpat, dikaitkan dalam rekod setempat dengan usia sekitar empat abad.

Kedua-dua contoh ini tidak bermaksud semua wat Siam mempunyai usia yang sama. Namun ia memperlihatkan satu perkara penting: institusi wat dan kehidupan masyarakat Siam di Semenanjung mempunyai akar yang jauh lebih lama daripada pembentukan sempadan politik moden.

Menjelang penghujung abad ke-19, kewujudan masyarakat Siam di Kedah dan Perlis dapat dilihat melalui rekod bertarikh.

Rekod tahun 1890 dan 1892 menyenaraikan wat Siam dan sami yang berkhidmat di dalamnya. Dalam rekod 1890 yang dikenal pasti, terdapat 13 wat Siam, dengan tumpuan yang ketara di sekitar kawasan Pendang. Wat Lamdin pula direkodkan mempunyai 22 orang sami.

Kewujudan senarai seperti ini menunjukkan bahawa pada masa tersebut telah wujud rangkaian institusi keagamaan dan komuniti yang tersusun. Sebuah wat tidak berdiri sendirian; ia berkembang bersama masyarakat di sekelilingnya — keluarga yang menyokong, sami yang menetap, kegiatan keagamaan yang berlangsung serta hubungan sosial yang berterusan.

Ini menjadi salah satu jejak bertulis paling jelas bahawa masyarakat Siam telah pun berakar di utara Semenanjung sebelum 1909.

Pada 10 Mac 1909, satu perjanjian antara United Kingdom dan Siam mengubah susunan pentadbiran di utara Semenanjung.

Kelantan, Terengganu, Kedah dan Perlis berada di bawah lingkungan pentadbiran British yang baharu. Garis sempadan kemudiannya diperincikan melalui protokol yang mengiringi perjanjian tersebut.

Tetapi bagi masyarakat yang telah lama hidup di kampung mereka, perubahan politik itu tidak bermaksud sejarah bermula semula.

Keluarga terus berada di tanah yang sama. Wat terus berfungsi. Bahasa dan adat terus diwariskan. Bendang terus diusahakan. Hubungan kekeluargaan dan kehidupan kampung terus berjalan.

1909 bukan titik bermulanya masyarakat Siam di Tanah Melayu. Ia ialah perubahan sempadan dan pentadbiran terhadap wilayah yang telah pun mempunyai masyarakat dan institusi kehidupan sendiri.

Beberapa dekad selepas perubahan sempadan 1909, satu laporan mengenai masyarakat Siam di Naka, Kedah menggambarkan masyarakat Siam Kedah sebagai penduduk asal Kedah sejak beberapa ratus tahun.

Catatan ini penting kerana ia menunjukkan bahawa gambaran masyarakat Siam sebagai komuniti yang telah lama berakar bukan hanya cara masyarakat hari ini melihat sejarahnya. Pandangan tersebut juga muncul dalam rekod pertengahan abad ke-20.

Menjelang ketika itu, kampung, wat, tanah perkuburan, bahasa dan adat telah pun menjadi sebahagian daripada landskap sosial tempatan sejak beberapa generasi.

Hubungan masyarakat Siam dengan sejarah negeri Kedah turut dapat dilihat melalui hubungan dengan institusi Kesultanan Kedah.

Rakaman sejarah dalam koleksi masyarakat menunjukkan lawatan Sultan Kedah ke Wat Kalai, Kedah, disambut oleh sami dan masyarakat setempat. Wat Kalai di kawasan Jeneri, Sik merupakan salah satu wat lama yang penting dalam kehidupan masyarakat Siam Kedah.

Lawatan seperti ini memperlihatkan bahawa wat bukan sahaja ruang keagamaan. Ia juga menjadi ruang pertemuan antara masyarakat Siam dengan institusi negeri dan mencerminkan kedudukan komuniti sebagai sebahagian daripada kehidupan sosial Kedah.

Sepanjang perubahan zaman, wat kekal sebagai salah satu institusi paling penting dalam kehidupan masyarakat Siam.

Di sinilah bahasa dipelajari, aktiviti keagamaan dijalankan, masyarakat berhimpun dan generasi muda mengenali adat serta kebudayaan mereka.

Wat juga menyimpan sejarah dalam bentuk yang sangat fizikal — batu nisan, manuskrip lama, gambar, sijil sekolah, senarai penderma dan dokumen terdahulu.

Apabila sejarah sesebuah keluarga tidak tercatat dalam rekod rasmi, jejaknya kadangkala masih dapat ditemukan di wat dan kampung.

Sebab itu pemeliharaan wat bukan sekadar menjaga sebuah bangunan. Ia juga bermaksud menjaga sebahagian daripada memori masyarakat.

Identiti masyarakat Siam Malaysia dibentuk melalui bahasa, agama, adat, seni, hubungan keluarga dan kehidupan komuniti.

Masyarakat Siam secara sejarah dan majoritinya mempunyai hubungan yang kuat dengan tradisi Buddha Theravada, tetapi pengalaman setiap keluarga tidak semestinya sama.

Bahasa Siam/Thai tempatan, adat keluarga, seni persembahan dan kegiatan di wat menjadi antara unsur yang membantu menyambungkan generasi hari ini dengan generasi terdahulu.

Identiti ini terus berubah mengikut zaman, tetapi perubahan tidak memutuskan akarnya.

Pada 21 September 1976, persatuan induk masyarakat Siam ditubuhkan dengan nama Persatuan Thai Malaysia.

Pada 1997, nama Persatuan Siam Malaysia (PSM) mula digunakan selepas penyusunan semula identiti dan perlembagaan persatuan.

Bahagian ini hanya menandakan perkembangan organisasi moden masyarakat Siam. Sejarah masyarakat Siam Malaysia sendiri telah bermula jauh lebih awal daripada penubuhan persatuan tersebut.

Dalam sejarah moden, kedudukan masyarakat Siam turut direkodkan dalam dokumen rasmi kerajaan berkaitan pengiktirafan Bumiputera.

Surat dan rekod daripada tempoh 2013 hingga 2015 menunjukkan bahawa identiti serta kedudukan masyarakat Siam telah dibincangkan dan diterjemahkan dalam urusan pentadbiran kerajaan.

Rekod ini menjadi sebahagian daripada sejarah masyarakat Siam dalam negara moden kerana ia menunjukkan bagaimana identiti komuniti bukan hanya hidup dalam kampung dan wat, tetapi turut muncul dalam sistem pentadbiran negara.

Pengiktirafan pentadbiran dan dasar tidak semestinya sama dengan takrif khusus “Melayu” dalam Perlembagaan. Oleh itu, bahagian ini hanya merekodkan perkembangan pentadbiran yang berkaitan dengan masyarakat Siam tanpa menyamakan istilah yang mempunyai asas undang-undang yang berbeza.

Hari ini, masyarakat Siam Malaysia terus memelihara bahasa, adat, keagamaan, seni dan hubungan komuniti yang diwariskan daripada generasi terdahulu.

Wat terus menjadi ruang penting dalam kehidupan masyarakat. Tradisi diteruskan melalui keluarga, kegiatan komuniti, pendidikan bahasa dan penglibatan generasi muda.

Bentuk kehidupan berubah mengikut zaman, tetapi akar sejarah dan hubungan dengan identiti Siam tetap dipelihara.